1. गॅस्ट्रोएसोफेजल रिफ्लक्स रोग (GERD)
GERD हा एक जुनाट पचन विकार आहे जो पोटातील आम्ल अन्ननलिकेत परत (रिफ्लक्स) गेल्यावर होतो. हा आम्ल रिफ्लक्स अन्ननलिकेच्या अस्तरांना त्रास देऊ शकतो, ज्यामुळे छातीत जळजळ, छातीत दुखणे आणि गिळण्यास त्रास होणे यासारखी लक्षणे उद्भवतात. GERD लहान मुलांपासून वृद्धांपर्यंत सर्व वयोगटातील लोकांना प्रभावित करते आणि हा सर्वात सामान्य पचन विकारांपैकी एक आहे.
खालचा अन्ननलिका स्फिंक्टर (LES), अन्ननलिका आणि पोट यांच्यामध्ये झडप म्हणून काम करणारा स्नायूंचा एक वलय, सामान्यतः रिफ्लक्स रोखतो. जेव्हा हे स्फिंक्टर कमकुवत होते किंवा अयोग्यरित्या आराम करते तेव्हा GERD होऊ शकते. GERD मध्ये योगदान देणारे घटक म्हणजे लठ्ठपणा, गर्भधारणा, धूम्रपान आणि काही पदार्थ किंवा पेये.
व्यवस्थापन
- जीवनशैलीत बदल:
- बेडचे डोके ६-८ इंच उंच करा.
- जेवणानंतर ३ तास झोपून राहणे टाळा.
- लहान, अधिक वारंवार जेवण खा
- निरोगी वजन राखून ठेवा
- धूम्रपान सोडू नका
- घट्ट कपडे घालणे टाळा.
- आहारातील बदलः
- मसालेदार, चरबीयुक्त किंवा आम्लयुक्त पदार्थांसारखे ट्रिगर पदार्थ टाळा.
- कॅफिन, चॉकलेट आणि अल्कोहोलचे सेवन मर्यादित करा.
- कार्बोनेटेड पेयांचा वापर कमी करा
वैद्यकीय उपचार
- प्रोटॉन पंप इनहिबिटर, एच२ ब्लॉकर्स लिहून दिले जाऊ शकतात.
जीवनशैली व्यवस्थापन आणि औषधोपचारांनी GERD नियंत्रित करता येतो. ज्या प्रकरणांमध्ये आराम मिळत नाही, तेथे फंडोप्लिकेशनसारखे शस्त्रक्रिया पर्याय वापरून पाहिले जाऊ शकतात, जिथे सर्जन पोटाचा वरचा भाग खालच्या अन्ननलिकेतील स्फिंक्टरभोवती गुंडाळतो जेणेकरून स्नायू घट्ट होतील आणि रिफ्लक्स रोखता येईल.
प्रतिबंध
- निरोगी वजन ठेवा: जास्त वजनामुळे पोटावर दबाव येतो, ज्यामुळे पोटातील घटक अन्ननलिकेत ढकलले जातात.
- संतुलित आहाराचे पालन करा: फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि पातळ प्रथिने यावर भर द्या.
- ट्रिगर पदार्थ टाळा: सामान्य ट्रिगरमध्ये मसालेदार, चरबीयुक्त किंवा आम्लयुक्त पदार्थ, चॉकलेट, पुदिना आणि टोमॅटो-आधारित उत्पादने यांचा समावेश होतो.
- विचारपूर्वक खा: अन्न नीट चर्वण करा आणि पचनास मदत करण्यासाठी हळूहळू खा.
- अल्कोहोल आणि कॅफिन मर्यादित करा: दोन्ही खालच्या अन्ननलिकेतील स्फिंक्टरला आराम देऊ शकतात.
- धूम्रपान सोडा: धूम्रपान केल्याने खालच्या अन्ननलिकेतील स्फिंक्टर कमकुवत होऊ शकतो.
- ताण व्यवस्थापित करा: ताणामुळे आम्ल उत्पादन वाढू शकते आणि GERD ची लक्षणे वाढू शकतात.
- सैल कपडे घाला: घट्ट कपडे तुमच्या पोटावर आणि खालच्या अन्ननलिकेतील स्फिंक्टरवर दबाव आणू शकतात.
- जेवणाची वेळ निश्चित करा: झोपेच्या वेळेच्या जवळ जास्त जेवण करणे टाळा.
- जेवल्यानंतर सरळ उभे राहा: जेवणानंतर कमीत कमी तीन तास थांबा आणि झोपा.
या व्यवस्थापन आणि प्रतिबंधात्मक धोरणांची अंमलबजावणी करून, GERD असलेले बरेच लोक त्यांची लक्षणे लक्षणीयरीत्या कमी करू शकतात आणि त्यांच्या जीवनाची गुणवत्ता सुधारू शकतात.
पुढे वाचा
2. इरिटेबल बोवेल सिंड्रोम (IBS)
आयबीएस हा एक सामान्य कार्यात्मक गॅस्ट्रोइंटेस्टाइनल डिसऑर्डर आहे ज्यामध्ये वारंवार पोटदुखी आणि आतड्यांच्या सवयींमध्ये बदल दिसून येतात. हे मोठ्या आतड्यावर (कोलन) परिणाम करते आणि पेटके येणे, पोटफुगी, गॅस, अतिसार आणि बद्धकोष्ठता यासारख्या विविध लक्षणांना कारणीभूत ठरू शकते.
आयबीएस हा एक जुनाट आजार आहे ज्यासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापन आवश्यक आहे, जरी लक्षणे कालांतराने येऊ शकतात आणि जाऊ शकतात. नेमके कारण अज्ञात आहे, परंतु आतड्यांमधील स्नायूंचे आकुंचन, मज्जासंस्थेतील असामान्यता, गंभीर संसर्ग आणि आतड्यांमधील सूक्ष्मजंतूंमध्ये बदल यामध्ये भूमिका बजावणारे घटक आहेत. ताणतणाव, काही पदार्थ आणि हार्मोनल बदल लक्षणे वाढवू शकतात किंवा वाढवू शकतात.
व्यवस्थापन
- आहारातील बदल:
- आहारतज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली कमी FODMAP आहाराचे पालन करा.
- बद्धकोष्ठता कमी करण्यासाठी फायबरचे सेवन हळूहळू वाढवा.
- भरपूर पाणी पिऊन हायड्रेटेड रहा
- कॅफिन, अल्कोहोल आणि चरबीयुक्त पदार्थांचे सेवन मर्यादित करा.
- ताण व्यवस्थापन:
- खोल श्वास घेणे किंवा ध्यान करणे यासारख्या विश्रांती तंत्रांचा सराव करा
- नियमित व्यायामात व्यस्त रहा
- संज्ञानात्मक वर्तणूक थेरपी (CBT) किंवा संमोहन थेरपीचा विचार करा.
- प्रॉबायोटिक: प्रोबायोटिक्सचे काही प्रकार आयबीएसची लक्षणे कमी करण्यास मदत करू शकतात, जरी पुरावे मिश्रित आहेत.
प्रतिबंध
जरी IBS नेहमीच रोखता येत नसले तरी, अनेक धोरणे लक्षणे व्यवस्थापित करण्यास आणि भडकणे कमी करण्यास मदत करू शकतात:
- ट्रिगर करणारे पदार्थ ओळखा आणि टाळा: कोणते पदार्थ लक्षणे वाढवतात याचा मागोवा घेण्यासाठी फूड डायरी ठेवा.
- नियमित जेवण खा: जेवण वगळणे किंवा खूप लवकर खाणे टाळा.
- हायड्रेट केलेले रहाः दिवसभर भरपूर पाणी प्या.
- नियमित व्यायाम करा: आठवड्यातील बहुतेक दिवस किमान ३० मिनिटे मध्यम क्रियाकलाप करण्याचे ध्येय ठेवा.
- ताण व्यवस्थापित करा: ध्यान, योग किंवा नियमित व्यायाम यासारख्या प्रभावी ताण व्यवस्थापन तंत्रांचा विकास करा.
- पुरेशी झोप घ्या: प्रति रात्र 7-9 तास दर्जेदार झोपेचे लक्ष्य ठेवा.
- फायबर सप्लिमेंट्सचा विचार करा: आतड्यांच्या हालचाली नियमित करण्यासाठी फायबरचे सेवन हळूहळू वाढवा.
- कॅफिन आणि अल्कोहोल टाळा: हे आतड्यांना उत्तेजित करू शकतात आणि अतिसार वाढवू शकतात.
- धूम्रपान सोडा: धूम्रपान केल्याने आयबीएसची लक्षणे वाढू शकतात.
- शौचालयाच्या चांगल्या सवयी लावा: आतड्याची हालचाल करण्याच्या इच्छेकडे दुर्लक्ष करू नका आणि बाथरूमला जाण्यासाठी पुरेसा वेळ द्या.
- प्रोबायोटिक्सचा विचार करा: पुरावे मिश्रित असले तरी, काही लोकांना प्रोबायोटिक सप्लिमेंट्सने आराम मिळतो.
अधिक वाचा
3. दाहक आंत्र रोग (IBD)
इन्फ्लेमेटरी बोवेल डिसीज (IBD) हा शब्द दोन मुख्य जुनाट आजारांना व्यापतो: क्रोहन रोग आणि अल्सरेटिव्ह कोलायटिस. हे ऑटोइम्यून विकार आहेत जे गॅस्ट्रोइंटेस्टाइनल ट्रॅक्टच्या दीर्घकालीन जळजळीद्वारे वैशिष्ट्यीकृत आहेत. जरी त्यांच्यात काही समानता असली तरी, ते पचनसंस्थेच्या वेगवेगळ्या भागांवर परिणाम करतात.
क्रोहन रोग तोंडापासून गुदद्वारापर्यंत जठरोगविषयक मार्गाच्या कोणत्याही भागावर परिणाम करू शकतो, परंतु बहुतेकदा लहान आतड्याचा शेवट आणि कोलनच्या सुरुवातीला होतो. दुसरीकडे, अल्सरेटिव्ह कोलायटिस कोलन आणि मलाशयापुरता मर्यादित आहे. दोन्ही स्थितींमुळे तीव्र अतिसार, पोटदुखी, थकवा आणि वजन कमी होऊ शकते.
आयबीडीचे नेमके कारण अज्ञात आहे, परंतु असे मानले जाते की ते अनुवंशशास्त्र, रोगप्रतिकारक शक्ती आणि पर्यावरणीय घटकांमधील जटिल परस्परसंवादामुळे होते. आयबीडी कोणत्याही वयात विकसित होऊ शकतो परंतु बहुतेकदा तरुण वयातच सुरू होतो.
व्यवस्थापन
- आहारातील बदल:
- ट्रिगर करणारे पदार्थ ओळखा आणि टाळा
- वैद्यकीय देखरेखीखाली विशिष्ट कार्बोहायड्रेट आहार किंवा कमी FODMAP आहार यासारख्या विशिष्ट आहारांचा विचार करा.
- पुरेसे पोषण आणि हायड्रेशन सुनिश्चित करा
- ताण व्यवस्थापन:
- विश्रांती तंत्रांचा सराव करा
- संज्ञानात्मक वर्तणूक थेरपीचा विचार करा
- सहनशीलतेनुसार नियमित व्यायाम करा.
औषधे
तुम्ही कोणत्या प्रकारची औषधे घेता हे तुमच्या लक्षणांवर आणि तुमच्या कोलनच्या कोणत्या भागावर परिणाम झाला आहे यावर अवलंबून असते:
- विरोधी दाहक औषधे: सौम्य ते मध्यम अल्सरेटिव्ह कोलायटिससाठी हे बहुतेकदा पहिले पाऊल असते. उदाहरणांमध्ये मेसालामाइन, बाल्सालाझाइड आणि ऑल्सालाझाइन सारखे अमिनोसॅलिसिलेट्स समाविष्ट आहेत.
- कॉर्टिकोस्टिरॉईड्स: हे मजबूत दाहक-विरोधी स्टिरॉइड्स आहेत जे मोठ्या डोसमध्ये दिले जातात आणि नंतर कमी केले जातात. गंभीर दुष्परिणामांमुळे ते फक्त अल्पकालीनच वापरले पाहिजेत.
- इम्यूनोमोडायलेटर्स: हे जळजळ होण्यास कारणीभूत असलेल्या रोगप्रतिकारक प्रतिक्रियेला अवरोधित करतात. उदाहरणांमध्ये अॅझाथिओप्रिन आणि ६-मर्कॅप्टोप्युरिन यांचा समावेश आहे.
- जीवशास्त्र: हे जळजळ निर्माण करणाऱ्या रोगप्रतिकारक शक्तीतील रसायनांना ब्लॉक करतात. उदाहरणांमध्ये रेमिकेड, इन्फ्लेक्ट्रा, हुमिरा, सिम्झिया, एन्टीव्हियो, स्टेलारा आणि झेलजांझ यांचा समावेश आहे.
शस्त्रक्रिया
हे आतड्यांमधील गंभीरपणे प्रभावित झालेले भाग काढून टाकण्यासाठी किंवा रुंद करण्यासाठी केले जाऊ शकते. इतर उपचार अयशस्वी झाल्यानंतर सामान्यतः याचा विचार केला जातो.
प्रतिबंध
जरी IBD पूर्णपणे रोखता येत नसले तरी, अनेक धोरणे धोका कमी करण्यास किंवा स्थिती व्यवस्थापित करण्यास मदत करू शकतात:
- निरोगी जीवनशैली टिकवा:
- नियमित व्यायाम
- फळे, भाज्या आणि पातळ प्रथिनेयुक्त संतुलित आहार
- पुरेशी झोप
- ज्ञात ट्रिगर्स टाळा:
- समस्याग्रस्त अन्न ओळखण्यासाठी फूड डायरी ठेवा.
- तणाव प्रभावीपणे व्यवस्थापित करा
- धूम्रपान करू नका: क्रोहन रोगासाठी धूम्रपान विशेषतः हानिकारक आहे.
- व्हिटॅमिन डी सप्लिमेंटेशनचा विचार करा: काही अभ्यास व्हिटॅमिन डीची कमतरता आणि आयबीडी यांच्यातील संबंध सूचित करतात.
- प्रॉबायोटिक: विशेषतः अल्सरेटिव्ह कोलायटिसमध्ये, माफी राखण्यास मदत होऊ शकते.
- नियमित तपासणी: रोगाच्या क्रियाकलापांचे निरीक्षण करण्यासाठी आणि कोलोरेक्टल कर्करोगाची तपासणी करण्यासाठी कोलोनोस्कोपी
- समर्थन गट: IBD असलेल्या इतरांशी संपर्क साधल्याने भावनिक आधार आणि व्यावहारिक टिप्स मिळू शकतात.
अधिक वाचा
४. पेप्टिक अल्सर रोग
पेप्टिक अल्सर डिसीज (PUD) ही एक अशी स्थिती आहे ज्यामध्ये पोटाच्या आतील थरावर आणि लहान आतड्याच्या वरच्या भागात अल्सर होतात. सर्वात सामान्य कारणे म्हणजे बॅक्टेरियाचा संसर्ग. हेलिकोबॅक्टर पिलोरी (एच. पिलोरी) आणि अॅस्पिरिन आणि आयबुप्रोफेन सारख्या नॉनस्टेरॉइडल अँटी-इंफ्लेमेटरी ड्रग्स (NSAIDs) चा दीर्घकालीन वापर.
जेव्हा पचनसंस्थेतील संरक्षक श्लेष्माचा थर कमी होतो, ज्यामुळे पोटातील आम्ल अंतर्गत ऊतींना नुकसान पोहोचवते तेव्हा पेप्टिक अल्सर होतात. पोटात जळजळ, पोट भरल्यासारखे वाटणे, पोट फुगणे, छातीत जळजळ, मळमळ आणि चरबीयुक्त पदार्थांना असहिष्णुता ही लक्षणे असू शकतात. गंभीर प्रकरणांमध्ये, अल्सरमुळे रक्तस्त्राव किंवा पोट किंवा आतड्याच्या भिंतीला छिद्र पडणे यासारख्या गंभीर गुंतागुंत होऊ शकतात.
व्यवस्थापन
- औषधे:
- पोटातील आम्ल कमी करण्यासाठी प्रोटॉन पंप इनहिबिटर (PPIs).
- पीपीआयला पर्याय म्हणून एच२ रिसेप्टर ब्लॉकर्स
- लक्षणे लवकर दूर करण्यासाठी अँटासिड्स
- पोट आणि लहान आतड्याच्या अस्तराचे संरक्षण करण्यासाठी सुक्राल्फेट सारखे सायटोप्रोटेक्टिव्ह घटक
- एच. पायलोरीचे निर्मूलन: सामान्यतः अँटीबायोटिक्स आणि आम्ल दाबणाऱ्या औषधांचे मिश्रण असते
- NSAIDs बंद करणे:
- शक्य असल्यास, NSAIDs चा वापर थांबवा किंवा कमी करा.
- जर NSAIDs आवश्यक असतील तर सर्वात कमी प्रभावी डोस वापरा.
- जीवनशैलीत बदल:
- अस्वस्थता निर्माण करणारे पदार्थ टाळा
- धूम्रपान सोडू नका
- मद्यपान मर्यादित करा
- विश्रांती तंत्रे किंवा समुपदेशनाद्वारे ताण व्यवस्थापित करा.
- त्यानंतरची एंडोस्कोपी: व्रण बरे होण्याची खात्री करण्यासाठी, विशेषतः जर ते मोठे किंवा गुंतागुंतीचे असेल तर
प्रतिबंध
- NSAIDs चा वापर मर्यादित करा:
- जर नियमित वापर आवश्यक असेल तर जेवणासोबत घ्या आणि सर्वात कमी प्रभावी डोस वापरा.
- शक्य असेल तेव्हा पर्यायी वेदनाशामक औषधांचा विचार करा.
- एच. पायलोरीपासून संरक्षण करा:
- चांगली स्वच्छता पाळा, विशेषतः हात धुणे
- दूषित होऊ शकणारे अन्न किंवा पाणी टाळा.
- धूम्रपान करू नका: धूम्रपानामुळे पोटातील आम्ल वाढू शकते आणि पोटाच्या संरक्षणात्मक आवरणाला नुकसान पोहोचू शकते.
- अल्कोहोलचे सेवन मर्यादित करा: जास्त प्रमाणात अल्कोहोल पोटाच्या श्लेष्मल थराला त्रास देऊ शकते आणि खराब करू शकते.
- ताण व्यवस्थापित करा: ताणामुळे अल्सर होत नसले तरी, ते लक्षणे वाढवू शकते.
- सकस आहार घ्या: फळे, भाज्या आणि संपूर्ण धान्ये यांचा समावेश करा. अस्वस्थता निर्माण करणारे पदार्थ टाळा.
- हायड्रेट केलेले रहाः दिवसभर भरपूर पाणी प्या
- नियमित तपासणी: जर तुम्हाला अल्सरचा इतिहास असेल, तर नियमित वैद्यकीय तपासणी केल्याने पुन्हा अल्सर लवकर ओळखण्यास आणि त्यावर उपचार करण्यास मदत होऊ शकते.
- प्रॉबायोटिक: अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की प्रोबायोटिक्स एच. पायलोरी संसर्ग रोखण्यास मदत करू शकतात.
अधिक वाचा
5. डायव्हर्टिक्युलर रोग
डायव्हर्टिकुलर रोग म्हणजे अशी स्थिती जिथे पचनसंस्थेच्या अस्तरात, बहुतेकदा मोठ्या आतड्याच्या खालच्या भागात (कोलन) लहान, फुगलेले थैली (डायव्हर्टिकुला) विकसित होतात. जेव्हा या थैलींना सूज येते किंवा संसर्ग होतो, तेव्हा त्या स्थितीला डायव्हर्टिकुलायटिस म्हणतात.
डायव्हर्टिकुलर रोगाचे नेमके कारण पूर्णपणे समजलेले नाही, परंतु ते कमी फायबरयुक्त आहार, वृद्धत्व आणि कदाचित अनुवांशिक घटकांशी संबंधित असल्याचे मानले जाते. ही स्थिती वृद्ध प्रौढांमध्ये आणि ज्या देशांमध्ये आहारात सामान्यतः फायबरचे प्रमाण कमी असते अशा देशांमध्ये अधिक सामान्य आहे.
डायव्हर्टिकुलोसिस (डायव्हर्टिकुलाची उपस्थिती) बहुतेकदा लक्षणे दर्शवत नाही, परंतु डायव्हर्टिकुलायटिसमुळे तीव्र ओटीपोटात वेदना, ताप, मळमळ आणि आतड्यांच्या सवयींमध्ये बदल होऊ शकतात.
व्यवस्थापन
- आहारातील बदल:
- बद्धकोष्ठता टाळण्यासाठी आणि कोलनमधील दाब कमी करण्यासाठी उच्च फायबरयुक्त आहार
- फायबर प्रभावीपणे काम करण्यास मदत करण्यासाठी पुरेसे हायड्रेशन
- प्रॉबायोटिक: आतड्यांतील बॅक्टेरियाचे निरोगी संतुलन राखण्यास मदत होऊ शकते.
- विश्रांती आणि द्रव आहार: डायव्हर्टिकुलायटिसच्या तीव्र भडकण्याच्या वेळी
- नियमित व्यायाम: नियमित आतड्यांच्या हालचाली आणि एकूण पचन आरोग्याला चालना देण्यासाठी
- ट्रिगर पदार्थ टाळणे: काही लोकांना असे आढळून येते की काही पदार्थ (उदा. काजू, बिया, पॉपकॉर्न) लक्षणे वाढवतात, जरी अलीकडील संशोधन असे सूचित करते की हे पूर्वी वाटल्याप्रमाणे समस्याप्रधान नसतील.
- औषधे:
वेदनाशामक: पॅरासिटामोल वेदना कमी करण्यास मदत करू शकते. तुम्ही अॅस्पिरिन किंवा आयबुप्रोफेन टाळावे, कारण यामुळे तुमचे पोट खराब होऊ शकते.
अँटीबायोटिक्स: सौम्य डायव्हर्टिकुलायटिसवर उपचार करण्यासाठी डॉक्टर अँटीबायोटिक्स लिहून देऊ शकतात.
अँटिस्पास्मोडिक्स: ही औषधे पोटातील पेटके कमी करण्यास मदत करू शकतात.
मोठ्या प्रमाणात तयार करणारे जुलाब: हे बद्धकोष्ठता आणि अतिसारात मदत करू शकतात.
शस्त्रक्रिया:
जर गंभीर गुंतागुंत झाली असेल, जसे की फुटणे, कोलन ब्लॉकेज किंवा डायव्हर्टिक्युलर रक्तस्त्राव, तर शस्त्रक्रिया करण्याची शिफारस केली जाऊ शकते.
प्रतिबंध
- उच्च फायबर आहार:
- दररोज २५-३० ग्रॅम फायबर खाण्याचे लक्ष्य ठेवा.
- भरपूर फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि शेंगा यांचा समावेश करा.
- हायड्रेट केलेले रहाः फायबर प्रभावीपणे काम करण्यासाठी दररोज किमान ८ ग्लास पाणी प्या.
- नियमित व्यायाम: आठवड्यातील बहुतेक दिवस किमान ३० मिनिटे मध्यम क्रियाकलाप करण्याचे लक्ष्य ठेवा.
- निरोगी वजन ठेवा: लठ्ठपणा हा डायव्हर्टिकुलर आजारासाठी एक जोखीम घटक आहे.
- आतड्यांच्या हालचाली दरम्यान ताण टाळा:
- आतड्याची हालचाल करण्याच्या इच्छेकडे दुर्लक्ष करू नका.
- शौचालयात जास्त वेळ बसणे टाळा.
- धूम्रपान सोडा: धूम्रपान डायव्हर्टिकुलायटिसच्या वाढत्या जोखमीशी संबंधित आहे.
- लाल मांसाचे सेवन मर्यादित करा: लाल मांसाचे जास्त सेवन वाढत्या जोखमीशी संबंधित आहे.
- फायबर सप्लिमेंट्सचा विचार करा: जर तुम्हाला तुमच्या आहारातून पुरेसे फायबर मिळण्यास त्रास होत असेल तर
- ताण व्यवस्थापित करा: दीर्घकालीन ताणामुळे डायव्हर्टिकुलायटिसचा धोका वाढू शकतो.
- नियमित तपासणी: विशेषतः जर तुम्हाला डायव्हर्टिकुलर रोगाचा इतिहास असेल तर
अधिक वाचा
6. सेलिआक रोग
सेलिआक रोग हा एक ऑटोइम्यून डिसऑर्डर आहे जिथे ग्लूटेनचे सेवन केल्याने लहान आतड्यात नुकसान होते. ग्लूटेन हे गहू, बार्ली आणि राईमध्ये आढळणारे एक प्रथिन आहे. जेव्हा सेलिआक रोग असलेले लोक ग्लूटेन खातात तेव्हा त्यांच्या शरीरात एक रोगप्रतिकारक प्रतिक्रिया निर्माण होते जी लहान आतड्यावर हल्ला करते, ज्यामुळे लहान आतड्याला रेषा देणाऱ्या आणि पोषक तत्वांचे शोषण वाढवणाऱ्या विली, लहान बोटासारख्या प्रोजेक्शन्सना नुकसान होते.
ग्लूटेन असलेले पदार्थ किंवा औषधे खाण्यास सुरुवात केल्यानंतर कोणत्याही वयात सेलिआक रोग होऊ शकतो. उपचार न केल्यास, सेलिआक रोगामुळे कुपोषण, ऑस्टियोपोरोसिस, वंध्यत्व, न्यूरोलॉजिकल स्थिती आणि क्वचित प्रसंगी कर्करोग यासारख्या गंभीर आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात.
लक्षणे खूप वेगवेगळी असू शकतात आणि त्यात पचन समस्या (पोटदुखी, सूज येणे, अतिसार, बद्धकोष्ठता), थकवा, वजन कमी होणे, अशक्तपणा आणि बरेच काही समाविष्ट असू शकते. सेलिआक रोग असलेल्या काही लोकांना अजिबात लक्षणे नसू शकतात.
व्यवस्थापन
- कडक ग्लूटेन-मुक्त आहार:
- प्रक्रिया केलेले अन्न आणि औषधांमधील लपलेल्या स्त्रोतांसह, ग्लूटेनचे सर्व स्रोत काढून टाका.
- संतुलित, पौष्टिक आहार सुनिश्चित करण्यासाठी नोंदणीकृत आहारतज्ञांशी काम करा.
- पोषण पूरक:
- कमतरता दूर करण्यासाठी आवश्यक असू शकते, विशेषतः नवीन निदान झालेल्या रुग्णांमध्ये
- सामान्य पूरक आहारांमध्ये लोह, कॅल्शियम, व्हिटॅमिन डी, जस्त आणि बी जीवनसत्त्वे यांचा समावेश होतो.
- नियमित वैद्यकीय पाठपुरावा: उपचारांवर लक्ष ठेवणे आणि कोणत्याही गुंतागुंतीचे व्यवस्थापन करणे
- हाडांची घनता स्कॅन: सेलिआक रोगात सामान्य असलेल्या ऑस्टियोपोरोसिसची तपासणी करण्यासाठी
- औषधे: जर तुमच्या लहान आतड्याला गंभीर नुकसान झाले असेल किंवा तुम्हाला रिफ्रॅक्टरी सेलिआक रोग असेल, तर जळजळ नियंत्रित करण्यासाठी स्टिरॉइड्सची शिफारस केली जाऊ शकते. आतडे बरे होत असताना स्टिरॉइड्स सेलिआक रोगाची गंभीर लक्षणे कमी करू शकतात. अॅझाथिओप्रिन किंवा बुडेसोनाइड सारखी इतर औषधे वापरली जाऊ शकतात.
प्रतिबंध
जरी सेलिआक रोग हा अनुवांशिक घटकासह एक स्वयंप्रतिकार विकार असल्याने, तो रोखता येत नाही, तरीही गुंतागुंत टाळण्यासाठी आणि स्थिती प्रभावीपणे व्यवस्थापित करण्यासाठी काही धोरणे आहेत:
- ग्लूटेन-मुक्त आहाराचे काटेकोर पालन: सेलिआक रोगासाठी हा एकमेव प्रभावी उपचार आहे.
- नियमित वैद्यकीय तपासणी: बरे होण्याचे निरीक्षण करणे आणि कोणत्याही गुंतागुंत लवकर लक्षात घेणे
- कुटुंबातील सदस्यांना शिक्षित करा: प्रथम श्रेणीतील नातेवाईकांची सेलिआक रोगासाठी तपासणी करावी.
- क्रॉस-दूषिततेबद्दल सावध रहा: ग्लूटेन-मुक्त अन्नासाठी स्वयंपाकाची भांडी आणि तयारीची ठिकाणे वेगळी वापरा.
- लेबल काळजीपूर्वक वाचा: ग्लूटेन अनेक प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांमध्ये आणि काही औषधांमध्ये देखील लपलेले असू शकते.
- बाहेर जेवताना नियोजन करा: ग्लूटेन-मुक्त पर्यायांवर चर्चा करण्यासाठी रेस्टॉरंट्सना आगाऊ कॉल करा.
- एकूण आरोग्य राखणे: नियमित व्यायाम, ताणतणाव व्यवस्थापन आणि पुरेशी झोप यामुळे एकूणच आरोग्य सुधारू शकते.
अधिक वाचा